33. Տարիկատների դերը միջնադարյան ումմայում. բեկթաշիականություն. Իսլամագիտություն. Դավիթ Հովհաննիսյան

33. Տարիկատների դերը միջնադարյան ումմայում. բեկթաշիականություն. Իսլամագիտություն. Դավիթ Հովհաննիսյան

XIII դ. կեսերին մոնղոլների ներթափանցումը տարածաշրջան և, հատկապես, 1258թ. Բաղդադի նվաճումն ու Աբբասյան խալիֆայութան ոչնչացումը նշանավորեցին «բարձր իսլամի» դարաշրջանի ավարտը: Մոնղոլների նվաճումներն բերեց ռազմական խիստ հիերարխիայով պետության ստեղծմանը: Մոնղոլների բերած՝ Չինգիսխանի օրենքն ազդեց ողջ համակարգի վրա, չնայած, որ շարիաթը կայացած ու փակ համակարգ էր: Խաչակրաց արշավանքների հետևանքով կրոնական գաղափարախոսության շեշտադրումը տեղափոխվել էր անհավատների դեմ պայքարի դաշտ:
Տարիկատները եկան փոխարինելու Աբբասյան խալիֆայության ուղղահավատ սուննիական իսլամը: Ոչ բոլոր տարիկատներն էին ռազմանակացված և խիստ հիերարխիկ կառույցներ: Ամենահին տարիկատները ուղղված էին ներքին գիտելիքի զարգացմանն ու պահպանմանը: Հատուկ ծիսական հոգեվարժանքների, Հնդկաստանից փոխառնված հոգևոր պրակտիկաների միջոցով տարիկատների սուֆիները հասնում էին ցավի զգացման կորստի, մարմնի աներևակայելի տիրապետման: Բանաստեղծ Ջալալադին Ռումին Մավլավիա տարիկատի հիմնադիրն էր, և իր բանաստեղծություններում հասարակ մարդկանց անհասանելի ներքին իմաստներ էին ամփոփված:
Բեկթաշիական տարիկատի հիման վրա ստեղծվում է ենիչերիների ջոկատը, որը հետաագայում բազմահազարանոց զորք է դառնում: Միջպետական պատերազմների ընթացքում ամրոցների գրավման համար անհրաժեշտ էր կազմակերպված հետևակ, և ենիչերիների զորքի հիմքում են հայտնվում Բեկթաշիական տարիկատին հատուկ կազմակերպվածությունն ու կարգապահութունը: Հայտնի է, որ ենիչերիների զորքում քրիստոնյաներ էին կռվում. սկզբնական շրջանում դրանք ռազմագերիներ էին, իսկ այնուհետև քրիստոնեական ընտանիքներից բռնի ուժով գերևարված արու զավակները, որոնց ուղարկում էին մուսուլմանական ընտանիքներ:
Սուֆիականության մեջ՝ տարբեր տարիկատներում, կարելի է տեսնել Ալիի անունը, որը որոշ ուղղություններում համարյա աստվածացվում է: Դա կապված է այն ավանդության հետ, որ Մուհամմադը Ալիին հայտնել է կրոնի և հավատի գաղտնիքներն է հայտնել, ուստի, Ալին է այդ գաղտնիքների կրողը:

Մեկնաբանություններ

Մեկնաբանել

Share Button

Դիտեք նաև՝

Մեկնաբանել

Your email address will not be published. Required fields are marked *