Թեմա 12. Նախատոն. Լևոն Աբրահամյան

Թեմա 12. Նախատոն. Լևոն Աբրահամյան

…Կին – տղամարդ հակադրությունը հանդիպում է նաև կառնավալում, որն արտահայտվում է տրավեստիզմի ձևով՝ շորերը փոխելով, ինչը կարելի է տեսնել հայկական հարսանյաց որոշ ծեսերում, որոշ շրջաններում` հատուկ ծիսականացված և հանդիսավոր ձևով, չնայած ծիծաղաշարժությունն էլ իր մեծ դերն ունի այդտեղ: Այդպես, օրինակ, Ստեփան Լիսիցյանը նկարագրում է Զանգեզուրի անձրևաբեր ծեսը, որի ժամանակ կանայք տղամարդու շորեր են հագնում: Ծիծաղաշարժությունը հետազոտողների կողմից երբեմն մատնվել է անուշադրության, թեև Խանփաշան նկարագրելիս՝ Բդոյանն ասում է, որ «համարյա թե մեռան ծիծաղից»…

Կառնավալում արտահայտված է շատ կարևոր մի բան՝ բոլորի մասնակցությունը: Պետք է ամբողջ հասարակությունը մասնակցի դրան: Տոն է, որին բոլորն ուզում են մասնակցել: Երբ դու լսում ես թմբուկի ձայնը կամ շեփորի կանչը և չես դիմանում ու գնում ես, միանում ժողովրդին: Մարդաշատությունը իսկական կառնավալի բաղկացուցիչ կարևոր մասն է: Այսօր մենք տեսնում ենք կառնավալի խտացված ձևը կրկեսում, ուր գլխավոր հերոսը ծաղրածուն է, և ծաղրածուն անում է այն, ինչ այն ժամանակ անում էին բոլորը: Եվ հիմա պետք է գնաս, մի շենքում տեսնես, դուրս գաս, մինչդեռ այն ժամանակ դա կատարվում էր գլխավոր հրապարակում…

12.1

Բոլորի մասնակցությունը, մասսայականությունը, զանգվածային տոնը նախնադարյան այդ տոնի ևս շատ կարևոր կետերից է: Առաջ է գալիս մի բանաձև, որ մենք այսօր էլ տարբեր առիթներով կիրառում ենք. պետք է պարտադիր կերպով բոլորը ներկա լինեն: Օրինակ՝ այսօր ամերիկյան հասարակությունում, ուր ընտանեկան հարաբերություններն այնպիսին են, որ չես կարող ամեն օր հավաքվել, և դա չի էլ մտնում ամերիկյան արժեքների մեջ, բայց մեկ-երկու տոն կա, որին պարտադիր ամբողջ ընտանիքը պետք է ամեն ինչ թողնի ու գա, մասնակցի: Այդ տոներն են Գոհության օրն (Thanksgiving day) ու Սուրբ Ծնունդն է: Արխայիկ տոներ կան, որ միայն անունն արդեն հուշում է, որ լրիվ համակարգ պետք է լինի: Օրինակ՝ Պանսպերմիայի վերապրուկը կամ այսօրվա արտահայտությունը կարող ենք անուշապուրում կամ ամանորյան աղանձում տեսնել, որտեղ տարբեր ընդեղեններ են օգտագործվում։ Շատ դեպքերում ասում են, որ պետք է լինի յոթ բաղադրիչ, քառասուն բաղադրիչ, դրանք սրբազան թվեր են, որ ցույց են տալիս, որ լրիվ թվով են: Ոչ թե բազմամարդություն է պետք, այլ հարկավոր է, որ բոլորը ներկա լինեն…

Զարմանալի է, բայց նախատոնի կորիզն է մահը: Պարզվում է, որ չկա այնպիսի մեծ, իսկական տոն, ուր մահը ներկա չլինի՝ ռեալ կամ սիմվոլիկ: Այսպես, Ավստրալական նմանատիպ շատ տոների ժամանակ թաղման ծեսի վերջնական մի ծես է կատարվում մահացածի ոսկորներով, որը բուն թաղումը չէ․ ոսկորները՝ հանված գերեզմանից, չորացրած, փայլեցրած, ման են ածում իրենց հետ՝ ի նշան, որ մեռյալն իրենց հետ է, մահը կա և կազմում է առանցքը: Եվ եթե ոչ կոնկրետ մահ, ապա սիմվոլիկ մահ նույնպես կարող ենք գտնել: Օրինակ՝ այդ տոների ժամանակ է տեղի ունենում տղաների նվիրագործման ծեսը, որը սիմվոլիկ մահ է և վերածնունդ… Նաև տարբեր առասպելաբանական իրողություններում, ինչպես օրինակ՝ առաջին զոհից բացվում-ծավալվում է տիեզերքը (Ռիգվեդայում)․․․

Գրականության ցանկ

1. Л. А. Абрамян. Первобытный праздник и мифология. Ер.,1983.

2. А. М. Золотарев.Родовойстрой и первобытная мифология. М.,1964.

3. Вяч. Вс. Иванов, В. Н. Топоров.Славянские языковые моделирующие семиотические системы. М.,1965.

4. Рене Жирар. Насилие и священное. М., 2000.

5. Violent Origins: Walter Burkert, René Girard, and Jonathan Z. Smith on Ritual Killing and Cultural Formation. Stanford, CA, 1987.

Մեկնաբանություններ

Մեկնաբանել

Share Button

Դիտեք նաև՝

Մեկնաբանել

Your email address will not be published. Required fields are marked *