Բաց հասարակությունը և նրա թշնամիները. Կարլ Պոպեր. Մարիամ Մաթևոսյան

Բաց հասարակությունը և նրա թշնամիները. Կարլ Պոպեր. Մարիամ Մաթևոսյան

«Բաց հասարակությունը և նրա թշնամիները» գիրքը ինչ-որ իմաստով տոտալիտարիզմի տարբեր տեսությունների տարբեր տեսակների քննական վերլուծությունն է, այն կարծես փորձում է վերհանել դրա ողջ վտանգավորությունը դեմոկրատական ռեֆորմի նկատմամբ տարածված ամենատարբեր նախապաշարումների շուրջ: Այդպիսի նախապաշարման օրինակ է հետևյալը. երբ ամեն անգամ դեմոկրատիան փորձի զարգանալ, ստիպված է լինելու դիմել տոտալիտար որոշ մեթոդների և հետևաբար վերածվելու է տոտալիտարիզմի…

Պոպերը համոզված էր, որ բոլոր այն պնդումները՝ ըստ որոնց դեմոկրատիայի զարգացումը չի կարող հավերժ լինել, նույնքան ճշմարիտ է, որ մարդկային բանականությունը չի կարող հավերժ զարգացում ապրել: Ըստ Պոպերի՝ դեմոկրատիան այն միակ հնարավոր ձևն է, որը հնարավոր է դարձնում քաղաքականության մեջ բանականության կիրառումն ու դեմոկրատական ռեֆորմի՝ առանց բռնության կիրառումը:

Ըստ Պլատոնի՝ պետության նպատակը քաղաքացու երջանկությունն ու արդարության հասանելիությունն է: Պոպերը կստորագրեր այս բառերի տակ, սակայն նրա կարծիքով արդարություն հասկացությունը Պլատոնը բնավ այնպես չի ընկալում, ինչ այսօր մենք ենք ընկալում: Արդարություն ասելով՝ այսօր մենք հասկանում ենք օրենքի գերակայություն, դատարանների անկախություն, ազատությունների որոշակի սահմանափակում, հասկանում ենք նաև քաղաքացիությունների տված որոշ առավելությունների հավասարաչափ բաշխում: Սակայն սրանցից և ոչ մեկը Պլատոնը նկատի չունի, երբ ասում է արդարություն: Արդարությունը իդեալական պետությունում այն է, ինչ բխում է պետության շահից, արդարություն է կաստաների ու դասերի հստակ բաժանումը: Ահա այստեղ է, որ սկզբունքային անհամաձայնություն գոյություն ունի Պլատոնի և Պոպերի միջև, այս մասը ամբողջովին նպաստել է տոտալիտար դոկտրինի ձևավորմանն ու տարածմանը:

Բայց արդյո՞ք արդար է Պլատոնից պահանջել, որ նրա արդարության ընկալումը համընկնի մերօրյա արդարության ընկալման հետ, հարց է տալիս Պոպերը և մեկ առ մեկ վերլուծելով հին ախարհում արդարության հասկացության հիմքերը՝ գալիս է այն համոզման, որ, այո, հին Հունաստանում նույնպես արդարությունն ընկալվում էր մոտավորապես մերօրյա իմաստով:

Մեկնաբանություններ

Մեկնաբանել

Share Button

Դիտեք նաև՝

1 Մեկնաբանություն

  1. Meruzhan Harutyunyan

    Ես ուշադիր լսեցի մեծարգո Մարիամ Մաթևոսյանի այս ելույթը, ու տպավորությունս ճնշող ա: Պոպերի «Բաց հասարակությունն ու դրա թշնամիները» գրքի երկու վիթխարի հատորը ե´ս եմ թարգմանե հայերեն ու սրա համար էլ էս գործը շատ լավ գիդեմ: Տա աստված, որ սխալված ըլնեմ, բայց իմ կարծիքով տիկին Մաթեվոսյանը կամ ուշադիր չի կարդացե էս գիրքը, կամ լավ չի հասկացե, որտեվ իրա մեկնաբանությունները թե´ հստակ չէին, թե´ աղավաղ էին: Պոպերի էս գրքի կեսը հենց Պոպերի մեկնություններն են ու աղբյուրնեից արված քաղվածքները, ու գրքի հիմնական իդեան էն բանն ա, որ հիստորիցիզմ կոչվածը, այսինքն է´ն պնդումը, որ մարդկային հասարակության ընթացքը ենթարկվում ա բնության օրենքների պես օրենքների, լրիվ ա սխալ: Մարդկային հասարակության ընթացքը սպոնտան ա, իսկ ապագան՝ անհայտ: Պոպերն իրա գրքով հիմնավորում ա համ էլ է´ն միտքը, որ հիստորիցիզմի ակունքները գալիս են Հերակլիտոսի, Պլատոնի, Հեգելի ու Մարքսի հեղինակած գործերից, ու որ հենց սրանք են մեր քաղաքակրթության ու համ էլ մարդկային բանականության գլխավոր թշնամիները, իսկ տիկին Մաթեվոսյանի ելույթից էսի հեչ չի էրեվում: Պոպերը Լուդվիգ ֆոն Միզես (կրտսեր) ու Ֆրիդրիխ Ավգուստ ֆոն Հայեկի ընգերն էր, ու Պոպերի թե´ Poverty o Historicism, թե´ «Բաց հասարակություն…» երկերի ոգեշնչողն էղել ա Միզեսի ու Հայեկի լիբերալիզմը, ինչին հմի ասում են «լիբերթարյանիզմ»: Առանց Միզեսի ու Հայեկի (ու սրանց նախորդների ու հաջորդների) լիբերթարյանիզմն ու սոցիալական փիլիսոփայությունն իմանալու, իմ կարծիքով, անհնար ա, որ Պոպերի հասարակագիտական գործերը ճիշտ ընկալվեն: Ափսոս: Պոպերի ասածս էրկու գիրքը բարոյական դեմոկրատիայի տեսության վերլուծության ամենակարեվոր գրքերից են, ու հեչ չէի ուզենա, որ ըսենց «կիսատ-պռատ» մեկնաբանվեին:

Մեկնաբանել

Your email address will not be published. Required fields are marked *